Kardynał Stefan Wyszyński
– życie i działalność
Dzieciństwo i młodość
Stefan Wyszyński przyszedł na świat 3 sierpnia 1901 roku w Zuzeli nad Bugiem, znajdującej się wówczas na terenie zaboru rosyjskiego. Jego rodzicami byli Stanisław Wyszyński oraz Julianna z domu Karp. Wychowywał się w licznej rodzinie – miał brata oraz cztery siostry.
Dom rodzinny przyszłego prymasa był miejscem, w którym bardzo dużą wagę przywiązywano do wiary, miłości do ojczyzny, nauki oraz szacunku dla drugiego człowieka. Rodzice dbali o to, aby dzieci dobrze znały język polski i ojczystą literaturę. Szczególne miejsce w życiu rodziny zajmowała także pobożność maryjna. Wyszyńscy odwiedzali sanktuaria poświęcone Matce Bożej.
Pierwsze lata nauki Stefan spędził w Zuzeli, a następnie kontynuował edukację w Andrzejewie, do którego jego rodzina przeprowadziła się w 1910 roku. Był to dla niego wyjątkowo trudny czas, ponieważ właśnie wtedy zmarła jego matka.
W latach 1910–1912 uczył się pod kierunkiem prywatnego nauczyciela Bolesława Pękali. Później przez trzy lata był uczniem prywatnego gimnazjum im. Wojciecha Górskiego w Warszawie. W 1915 roku rozpoczął naukę w szkole handlowej w Łomży, później przekształconej w gimnazjum męskie. W tym okresie działał również w harcerstwie.
Już jako młody człowiek coraz wyraźniej odczuwał powołanie do kapłaństwa. W 1917 roku rozpoczął naukę w Liceum im. Piusa X – Niższym Seminarium Duchownym we Włocławku. Po zdaniu matury w 1920 roku wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku.
Droga do kapłaństwa
Kolejne lata były dla Stefana Wyszyńskiego okresem przygotowania do posługi duchownej. 1 kwietnia 1922 roku przyjął niższe święcenia, a w 1924 roku – subdiakonat i diakonat.
W tym samym roku zakończył studia filozoficzno-teologiczne. Ze względu na problemy zdrowotne i pobyt w szpitalu nie mógł przyjąć święceń kapłańskich razem z pozostałymi alumnami. Ostatecznie został wyświęcony na kapłana 3 sierpnia 1924 roku, dokładnie w dniu swoich 23. urodzin. Uroczystość odbyła się w kaplicy Matki Bożej w katedrze włocławskiej, a święceń udzielił mu biskup Wojciech Owczarek.
Pierwszą uroczystą Mszę Świętą odprawił 5 sierpnia 1924 roku na Jasnej Górze, w kaplicy Matki Bożej Częstochowskiej.
Po krótkim okresie pracy duszpasterskiej rozpoczął dalsze kształcenie. Studiował prawo kanoniczne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Studia zakończył uzyskaniem doktoratu 22 czerwca 1929 roku.
Po obronie pracy doktorskiej otrzymał stypendium, dzięki któremu mógł poznawać działalność Kościoła i organizacji katolickich poza granicami Polski. Odwiedził między innymi Austrię, Włochy, Francję, Belgię, Holandię oraz Niemcy. Zdobyte doświadczenia wykorzystał później w swojej działalności naukowej i duszpasterskiej. Owocem tych zainteresowań była między innymi publikacja poświęcona działalności Akcji Katolickiej za granicą, wydana w 1931 roku.
Działalność przed II wojną światową
Po powrocie do Polski Stefan Wyszyński został wikariuszem w Przedczu Kujawskim, a następnie ponownie związał się z Włocławkiem.
W okresie poprzedzającym wybuch II wojny światowej podejmował wiele różnych obowiązków. Pracował między innymi jako wykładowca Wyższego Seminarium Duchownego, prawnik sądu biskupiego oraz redaktor naczelny czasopisma „Ateneum Kapłańskie”. Angażował się także w działalność społeczną i duszpasterską.
Szczególnie interesowały go problemy ludzi pracy, młodzieży oraz przemiany społeczne zachodzące w Europie. Analizował również rozwój ideologii komunistycznej i nazistowskiej oraz ostrzegał przed ich konsekwencjami.
Jego aktywność została dostrzeżona przez prymasa Augusta Hlonda, który w 1938 roku powołał go do Rady Społecznej przy Prymasie Polski.
Lata II wojny światowej
W czasie okupacji niemieckiej Stefan Wyszyński musiał się ukrywać. Ze względu na swoje wcześniejsze publikacje dotyczące między innymi nazizmu był poszukiwany przez gestapo.
Pomimo niebezpieczeństwa nie zrezygnował z pełnienia posługi kapłańskiej. Przebywając w różnych miejscach, pomagał potrzebującym, uczestniczył w tajnym nauczaniu oraz wspierał osoby zagrożone prześladowaniami. Pomagał również ukrywającym się Żydom.
Po zakończeniu działań wojennych 5 marca 1945 roku powrócił do Włocławka i ponownie włączył się w odbudowę życia religijnego diecezji.
Jego działalność została doceniona i 14 sierpnia 1945 roku otrzymał nominację na kanonika kapituły katedralnej.
Biskup lubelski
Kolejnym ważnym etapem jego życia był rok 1946. 4 marca papież Pius XII mianował Stefana Wyszyńskiego biskupem lubelskim.
Nowy biskup rozpoczął pracę w diecezji bardzo mocno dotkniętej skutkami wojny. Wiele świątyń wymagało odbudowy, a sytuacja społeczna i polityczna była niezwykle trudna.
Wyszyński odwiedzał parafie, spotykał się z wiernymi i duchowieństwem, zajmował się odbudową katedry oraz innych kościołów. Kontynuował także działalność publicystyczną i duszpasterską.
Prymas Polski
Po śmierci prymasa Augusta Hlonda papież Pius XII powierzył Stefanowi Wyszyńskiemu kolejne odpowiedzialne zadanie. Pod koniec 1948 roku został mianowany arcybiskupem gnieźnieńskim i warszawskim oraz prymasem Polski.
Funkcję tę objął w jednym z najtrudniejszych okresów powojennej historii Polski. Władze komunistyczne coraz mocniej ingerowały w działalność Kościoła, ograniczały jego swobodę, a wielu duchownych spotykało się z represjami.
Prymas prowadził intensywną działalność duszpasterską. Odwiedzał parafie, konsekrował kościoły, organizował uroczystości i kongresy religijne, spotykał się z wiernymi oraz wspierał zgromadzenia zakonne.
Jednocześnie próbował chronić Kościół przed narastającymi represjami. Uważał, że w ówczesnych warunkach potrzebna jest zarówno obrona podstawowych praw Kościoła, jak i próba prowadzenia rozmów z władzami państwowymi.
14 kwietnia 1950 roku doszło do podpisania porozumienia pomiędzy przedstawicielami Kościoła a władzami komunistycznymi. Dokument budził różne opinie, jednak Wyszyński traktował go jako próbę stworzenia warunków umożliwiających Kościołowi dalszą działalność.
Kardynał Stefan Wyszyński
12 stycznia 1953 roku Stefan Wyszyński został mianowany kardynałem. Ówczesne władze nie wyraziły jednak zgody na jego wyjazd do Rzymu, dlatego nie mógł wówczas osobiście uczestniczyć w uroczystościach związanych z otrzymaniem godności kardynalskiej.
Sytuacja Kościoła w Polsce stawała się coraz trudniejsza. Władze państwowe zwiększały kontrolę nad działalnością duchownych, a sam prymas był obserwowany przez aparat bezpieczeństwa.
Aresztowanie i trzy lata odosobnienia
W nocy z 25 na 26 września 1953 roku Stefan Wyszyński został zatrzymany przez władze komunistyczne. Pozbawiono go możliwości wykonywania obowiązków kościelnych, a następnie przez trzy lata przetrzymywano w kolejnych miejscach odosobnienia.
Początkowo przebywał w Rywałdzie, następnie w Stoczku Warmińskim, później w Prudniku, a ostatnim miejscem jego internowania była Komańcza.
Podczas uwięzienia znajdował się pod stałą kontrolą. Sprawdzano jego korespondencję, kontrolowano przesyłki i obserwowano jego codzienne życie. Pomimo trudnych warunków i problemów ze zdrowiem nie zrezygnował ze swojej postawy i przekonań.
Szczególne znaczenie miał pobyt prymasa w Komańczy. Właśnie tam 16 maja 1956 roku napisał tekst Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego.
Dokument został potajemnie dostarczony na Jasną Górę. Podczas uroczystości w sierpniu 1956 roku śluby zostały odczytane wobec ogromnej liczby wiernych. Nieobecnego prymasa symbolizował pusty fotel.
Jasnogórskie Śluby stały się później jednym z ważnych elementów programu duchowej odnowy społeczeństwa. Związana z nimi Wielka Nowenna przygotowywała wiernych do obchodów tysiąclecia chrztu Polski.
Powrót do działalności
Stefan Wyszyński odzyskał wolność 28 października 1956 roku i ponownie rozpoczął wykonywanie obowiązków Prymasa Polski.
W maju i czerwcu 1957 roku wyjechał do Rzymu. Tam odebrał insygnia kardynalskie i odbył rozmowy z papieżem Piusem XII dotyczące między innymi sytuacji Kościoła w Polsce.
W kolejnych latach Wyszyński był jedną z najważniejszych postaci polskiego Kościoła. Uczestniczył również w pracach Soboru Watykańskiego II.
Dużą wagę przywiązywał do przygotowań do obchodów Milenium Chrztu Polski w 1966 roku. Opowiadał się także za pojednaniem pomiędzy narodami polskim i niemieckim. W okresach napięć społecznych przypominał o konieczności poszanowania praw i godności każdego człowieka.
Istotne miejsce w jego działalności zajmowały również polska kultura, tradycja oraz odpowiedzialność za ojczyznę.
Stefan Wyszyński i Jan Paweł II
Szczególna więź łączyła kardynała Stefana Wyszyńskiego z kardynałem Karolem Wojtyłą.
Wybór Karola Wojtyły na papieża 16 października 1978 roku był dla prymasa wydarzeniem o ogromnym znaczeniu. Jan Paweł II darzył Wyszyńskiego wielkim szacunkiem i wielokrotnie podkreślał znaczenie jego działalności dla Kościoła w Polsce.
Pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski w 1979 roku stała się jednym z najważniejszych wydarzeń społecznych i religijnych tamtego okresu. Spotkania z papieżem umocniły poczucie wspólnoty i nadziei wśród milionów Polaków.
Ostatnie miesiące życia
Wiosną 1981 roku stan zdrowia kardynała Stefana Wyszyńskiego zaczął się znacznie pogarszać. Ostatnią Mszę Świętą odprawił 12 maja.
Dzień później dotarła do niego wiadomość o zamachu na Jana Pawła II na placu św. Piotra w Rzymie. Informacja o ciężkim stanie papieża była dla niego wielkim przeżyciem.
22 maja przekazał członkom Rady Głównej Episkopatu Polski swoje ostatnie wskazania.
Kardynał Stefan Wyszyński zmarł 28 maja 1981 roku w Warszawie. Miał 79 lat.
Przez ponad trzydzieści lat pełnił funkcję Prymasa Polski. Ze względu na swoją wieloletnią działalność duszpasterską, społeczną oraz postawę w okresie rządów komunistycznych został zapamiętany jako jedna z najważniejszych postaci polskiego Kościoła XX wieku.
Myśli kardynała Stefana Wyszyńskiego
W nauczaniu kardynała Wyszyńskiego szczególne miejsce zajmowały miłość, szacunek do drugiego człowieka, odpowiedzialność, praca oraz służba ojczyźnie.
Do przypisywanych mu najbardziej znanych słów należą:
„To jest prawdziwa przyjaźń – osłaniać innych nawet kosztem siebie.”
„Nienawiść można uleczyć tylko miłością.”
„Każda rzecz wielka musi kosztować i musi być trudna. Tylko rzeczy małe i liche są łatwe.”
„Sztuką jest umierać dla ojczyzny, ale największą sztuką jest dobrze żyć dla niej.”
„Z drobiazgów życiowych wykonanych wielkim sercem powstaje wielkość człowieka.”
Słowa te dobrze pokazują wartości, którym Stefan Wyszyński starał się być wierny przez całe życie: odpowiedzialność za innych, szacunek dla człowieka, miłość do ojczyzny oraz przekonanie, że prawdziwa wielkość wyraża się przede wszystkim w codziennym postępowaniu.